آشنایی با مبدل کاتالیستی و نحوه عملکرد آن

آشنایی با مبدل کاتالیستی و نحوه عملکرد آن، با گسترش صنعت خودروسازی و افزایش تعداد خودروها در سراسر جهان، سازمان‌های محیط زیستی جهانی، استانداردهای آلایندگی را برای خودروها تعریف کردند و میزان مشخصی از آلاینده‌های تولیدی برای هر خودرو مشخص شد. بر این اساس خودروسازان وظیفه داشتند که از قطعات و تجهیزاتی در خودرو استفاده کنند تا از آلودگی دودهای خروجی از اگزوز ناشی از احتراق بکاهد. 

مبدل کاتالیستی یا کاتالیزور یکی از تجهیزاتی است که در مسیر اگزوز خودرو قرار می‌گیرد و ذرات آلاینده ناشی از احتراق خودرو را تجزیه کرده و به مواد و عناصر کم خطرتر برای محیط زیست تبدیل می‌کند. مبدل کاتالیستی یکی از بهترین راهکارها برای کاهش آلایندگی خودروهای مختلف بنزینی و دیزلی است و با توجه به نوع موتور خودرو و سوخت مصرفی در آن، انواع به‌خصوصی از مبدل کاتالیستی در مسیر اگزوز خودرو استفاده می‌شود و می‌تواند ذرات و آلاینده‌های خروجی از اگزوز خودرو را کنترل و تبدیل به عناصر کم ضررتر کند.

 نحوه عملکرد مبدل کاتالیستی

مبدل کاتالیستی یا کاتالیزور در مسیر خروج گازهای احتراق خودرو و در میانه اگزوز خودرو قرار می‌گیرد. مبدل کاتالیستی از صفحات حفره‌دار سرامیکی یا از فلزات ساخته می‌شوند. گازهای خروجی از اگزوز خودرو که پس از احتراق در داخل سیلندر از طریق اگزوز خارج می‌شوند، در حالی‌که حاوی ذراتی هستند که از خام‌سوزی سوخت یا احتراق سوخت‌های دارای ناخالصی ایجاد می‌شود، با واردشدن به داخل مبدل کاتالیستی یا کاتالیزور، با عناصر موجود در مبدل کاتالیستی در هنگام عبور از آن واکنش شیمیایی داده و با فعل و انفعالات شیمیایی، عناصر گاز خروجی از اگزوز تجزیه شده و به موادی غیرسمی و کم‌خطرتر تبدیل می‌شوند. در بیشتر اوقات دی اکسیدکربن و آب از عناصر تجزیه شده پس از خروج گازهای ناشی از احتراق از مبدل کاتالیستی هستند.

گازهای خروجی از اگزوز خودروها حاوی عناصر مضر بسیاری هستند که در میان آن‌ها، خطرناک‌ترین این ترکیبات اکسیدهای نیتروژن، مونوکسیدکربن و هیدروکربن‌های نسوخته نظیر آروماتیک‌ها هستند. این عناصر با ورود به مبدل کاتالیستی یا کاتالیزور در پی واکنش شیمیایی با عناصر داخل مبدل کاتالیستی به دی اکسیدکربن، آب و اکسیژن تبدیل می‌شوند. با توجه به عملکرد مبدل کاتالیستی در خودرو می‌توان گفت که کاتالیزور می‌تواند تا ۹۰ درصد از عناصر و ذرات خطرناک و سمی گاز خروجی از اگزوز که پس از احتراق در موتور خودرو تولید می‌شود را تجزیه کرده و به عناصر بی‌خطر و غیر سمی تبدیل کند. 

علائم خرابی مبدل کاتالیست

از علائم خرابی مبدل کاتالیستی یا کاتالیزور خودرو می‌توان به مواردی همچون کاهش شتاب خودرو، افزایش ناگهانی مصرف سوخت، بد استارت خوردن یا روشن نشدن خودرو، بوی بد خودرو (شبیه به تخم مرغ خراب شده از موارد شایع خرابی کاتالیزور است)، روشن شدن چراغ چک، بد کار کردن خودرو همراه با لرزش در دورهای آرام، کاهش دمای کاتالیزور (که با دستگاه قابل تشخیص است) اشاره کرد.

در صورت مشاهده هر یک از موارد بالا، خودرو را نزد مکانیک ماهر ببرید و هرگز سعی نکنید با برداشتن کاتالیزور شتاب بیشتری به خودرو بدهید؛ زیرا این کار در اوایل شتاب و قدرت موتور را افزایش می‌دهد اما پس از مدتی موتور خودرو مستهلک شده و دیگر شتاب اولیه را ندارد، ضمن این که سر و صدای موتور نیز بیشتر شده و آلودگی‌ها و گازهای مضر نیز به محیط زیست آسیب می‌زنند.