آشنایی با کلاچ و عملکرد آن

کلاچ (Clutch) در گیربکس های دنده ای به چه صورتی کار می کند؟، ریشه لغوی کلاچ یک کلمه انگلیسی به معنی اتصال است، اما در صنعت به وسیله‌ای گفته می شود که وظیفه آن اتصال یا قطع کردن است. در این مقاله قصد داریم با عملکرد کلاچ در گیربکس ها آشنا شویم. با همراه باشید.

کلاچ چیست؟

کلاچ وسیله ای است که به کمک آن راننده هر زمان که بخواهد می‌تواند اتصال موتور را از جعبه‌دنده جدا کند. در این حالت خودرو روشن است بدون اینکه چرخ دنده‌ها در جعبه‌دنده بچرخند و خودرو حرکت نماید. از کلاچ‌ها زمانی استفاده می شود که دو شفت در حال گردش باشند. در این‌گونه وسایل یکی از شفت‌ها به‌وسیله موتور رانده می‌شود و شفت دیگر به دستگاهی دیگر متصل است. به‌طور مثال، در دریل یکی از شفت‌ها به‌وسیله موتور چرخانده و دیگری به مته خروجی متصل است. کلاچ می‌تواند دو شفت در حال گردش را نسبت به هم قفل نماید؛ به‌طوری‌که سرعت دورانی آن‌ها با هم یکسان شود. همچنین می‌تواند نسبتی آزادی ایجاد کند تا سرعت هرکدام از شفت‌ها مقداری متفاوت باشد.

در خودرو نیز باید از کلاچ استفاده کرد. زیرا در خودرو موتور همواره در حال گردش است اما چرخ‌های خودرو همواره در حال گردش نیستند. برای اینکه خودرو بدون خاموش شدن موتور متوقف شود، ارتباط چرخ‌ها باید با موتور قطع شود. کلاچ این امکان را فراهم می کند تا بتوانیم شفت موتور چرخان را به شفت گیربکس غیر چرخان به‌آرامی توسط کنترل لغزش میان آن‌ها درگیر کنیم.

برای فهم بهتر نحوه کار کلاچ، باید ابتدا باید به مفهوم اصطکاک پرداخت. اصطکاک میزان سخت یا آسان بودن لغزش دو سطح روی یکدیگر است. اصطکاک به‌وسیله پستی بلندی‌های موجود بر روی سطوح ایجاد می‌شود؛ حتی صاف‌ترین سطح ها نیز دارای پستی و بلندی‌هایی در سایز میکروسکوپی هستند. هر چه این پستی بلندی‌ها بزرگ‌تر باشد، لغزش سطوح بر روی یکدیگر سخت‌تر می‌شود. کلاچ به علت اصطکاک موجود بین فلایویل و صفحه کلاچ مورد استفاده قرار می‌گیرد. در کلاچ خودرو، فلایول به موتور و صفحه کلاچ به سیستم انتقال قدرت متصل است. 

هنگامی که پدال کلاچ لمس نشده است، فنرهای موجود، صفحه را به سمت صفحه کلاچ فشار می‌دهند که در ادامه به سمت فلایویل هم فشار می‌آورد. این عمل موتور را به شفت ورودی گیربکس قفل می‌کند و باعث می‌شود تا هر دو با سرعت یکسانی دوران کنند. میزان نیروی کلاچ می‌تواند به اصطکاک بین صفحه کلاچ و فلایویل و فنریت لازم برای چسباندن صفحات به یکدیگر، وابسته باشد. نیروی اصطکاک در کلاچ درست مانند نیروی اصطکاک موجود در ترمزها عمل می‌کند، جزء اینکه فنری صفحه کلاچ را فشار داده و درگیر می کند. این نیرو در سیستم ترمز می‌تواند با نیروی وزن خود، بلوک را به سمت پایین فشار دهد.

قطعات کلاچ

یک کلاچ از قسمت های زیر تشکیل شده است:

  • صفحه کلاچ
  • دیسک کلاچ
  • پدال
  • دوشاخه کلاچ
  • بلبرینگ کلاچ

به صفحه‌ کلاچی که با مایع روغنی روغنکاری شده باشد اصطلاحاً صفحه‌ کلاچ خیس و درغیراینصورت به آن خشک می‌گویند.